büyük hadron çarpıştırıcısı

dünyanın en büyük parçacık hızlandırıcısı büyük hadron çarpıştırıcısı (lhc), 13,7 milyar yıl önce meydana geldiği düşünülen büyük patlamadan hemen sonraki başlangıç şartlarını oluşturarak maddenin sır perdesini aralayabilmek için bugün faaliyete geçirildi. aralarında türklerin de bulunduğu 5 binden fazla fizikçi ve mühendisin 10 yılı aşkın süredir üzerinde çalıştığı proje son yılların en büyük bilim projesi olarak gösteriliyor.

büyük hadron çarpıştırıcısı cern'de 2008 yılında devreye girip yüksek enerjili parçacık fiziği deneyleri yapılmasına imkan verecek bir proje. isviçre - fransa sınırında, daha önceden kullanılmış olan yerin 100m altındaki çevresi 27 km uzunluğunda olan lep tünelinde kurulmuştur. tünel isviçre ve fransa sınırının altında her iki ülkenin topraklarına girmektedir. tünelin çapı 3,8 metredir. dairesel bir hızlandırıcı - çarpıştırıcı olan lhc, öncelikli olarak protonları ilave olarak da kurşun iyonlarını ışık hızına çok yakın bir hız ulaştıracak sonra da deneylerin merkezlerinde çarpıştıracaktır. lhc sps'den alacağı 450 gev enerjilik protonları 14000 gev enerjiye çıkaracaktır. iki proton demetinin birbirlerine çok yakın ama aksi yönde dönmelerini sağlamak için süperiletken elektromıknatıslar kullanılacaktır. süperiletkenlik sağlamak için mıknatıslar -271 dereceye kadar soğutmaktadır ki bu mutlak soğuğun sadece 2 derece üzerindedir.

projenin yaratacağı mikro kara delikler ve gizemli cisimlerin dünyayı yok edeceği ve solucan delikleri ile zamanda yolculuğun mümkün olabileceği söylentilerine rağmen cern mühendisleri böyle bir durumun olmayacağını belirtmişlerdir. standart modele göre lhc'de kara delik oluşması için gereken şartlar bulunmamaktadır. bazı genişletilmiş standart modellerde uzayda bilinenden fazla boyutlar olduğu kabul edilir ve bu boyutlardan dolayı lhc'de mikro kara deliklerin oluşması mümkündür. ama hawking radyasyonuna göre bu mikro kara delikler çok hızlı ışınım yayarak kısa süre içerisinde kendi kendilerine yok olacaklardır, yani tamamen zararsızdırlar.

atlas deneyi'ni yerinde canlı olarak izlemek için buraya tıklayabilirsiniz.